Heilsueflandi samfélag
Heilsueflandi samfélag (HSAM) er heildræn samfélagsnálgun á sviði heilsueflingar og forvarna sem embætti landlæknis leiðir í samstarfi og samráði við sveitarfélög, opinberar stofnanir, frjáls félagasamtök o.fl.
Andleg, líkamleg og félagsleg heilsa og líðan ræðst af samspili einstaklinga við sitt nánasta umhverfi og aðstæður.
Í Heilsueflandi samfélagi er því hugað að heilsu og vellíðan allra, í aðgerðum þvert á málefnasvið og á báðum stjórnsýslustigum (ríki og sveitarfélög).
Í júní árið 2026 höfðu bæjarstjórar 40 sveitarfélaga undirritað samkomulag við embætti landlæknis um að vinna markvisst að heilsu og vellíðan allra íbúa. Í þeim búa rúmlega 96% landsmanna.
Starf Heilsueflandi leik-, grunn- og framhaldsskóla, Heilsueflandi vinnustaða og Heilsuefling á efri árum eru mikilvægur liður í starfi Heilsueflandi samfélags.
Heilsueflandi samfélag er landsnet Íslands fyrir WHO Healthy Cities.
Áhrifaþættir heilsu og vellíðanar
Í Heilsueflandi samfélagi er, líkt og í öðru markvissu lýðheilsustarfi, tekið mið af öllum áhrifaþáttum heilsu og vellíðanar (sjá Regnbogann) s.s. félags-, efnahags- og menningarlegum aðstæðum, manngerðu og náttúrulegu umhverfi. Markmiðið er að skapa sem ákjósanlegastar aðstæður í lífi, leik og starfi fyrir fólk með mismunandi þarfir á öllum æviskeiðum. Holla valið þarf að vera eins auðvelt og kostur er s.s. að tengjast öðrum og rækta geðið, hreyfa sig og borða hollt á sama tíma og spornað er gegn áhættuhegðun s.s. neyslu tóbaks, áfengis og annarra vímuefna.
Lýðheilsa er á endanum spurning um í hvers konar samfélagi við viljum búa.
Heildrænt heilsueflingar- og forvarnastarf
Samfella og stuðningur við starf Heilsueflandi leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, og einnig Heilsueflandi vinnustaða er mikilvægur liður í starfi Heilsueflandi samfélags. Heilsuefling á efri árum er jafnframt liður í starfinu og snýr að þeim þáttum sem hafa áhrif á heilsu og vellíðan eldra fólks.
Í starfinu er rík áhersla á samfellu og samþætting við annað starf sem miðar að sama marki og starf Heilsueflandi samfélags.
Meginmarkmið Heilsueflandi samfélags er að styðja samfélög í að vinna markvisst, heildrænt og byggt á bestu þekkingu að því að skapa umhverfi og aðstæður sem stuðla að heilbrigðum lifnaðarháttum, heilsu og vellíðan allra íbúa.
Leiðarljós Heilsueflandi samfélags:
- Virk þáttaka samfélagsins í heild, þ.m.t. hagsmunaaðila úr öllum geirum.
- Starfið byggir á bestu þekkingu og reynslu á hverjum tíma
- Valda ekki skaða - do no harm
- Jöfnuður til heilsu með almennum aðgerðum og aðgerðum sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa.
- Sjálfbærni, leggja áherslu á að skipuleggja starf og árangur til lengri tíma litið.
Gagnadrifið starf
Markvisst lýðheilsustarf felur í sér notkun lýðheilsuvísa, gátlista og annarra gagna til að meta stöðuna og forgangsraða í samræmi við þarfir hverju sinni. Unnið er með áhrifaþætti heilbrigðis og vellíðanar, s.s. félags-, efnahags- og menningarlegar aðstæður, manngert og náttúrulegt umhverfi til að stuðla að vellíðan allra. Árangursrík innleiðing Heilsueflandi samfélags, skóla og vinnustaða styrkir þannig allar þrjár grunnstoðir sjálfbærni þ.e. félagslega, umhverfislega og efnahagslega þætti.
Heilsa er líkamleg, andleg og félagsleg vellíðan en ekki einungis það að vera laus við sjúkdóma og örorku. Hún ræðst af samspili einstaklinga við sitt nánasta umhverfi og aðstæður - WHO, 1948
Lýðheilsa felur í sér markvissar aðgerðir hins opinbera, nánar tiltekið ríkis og sveitarfélaga, og annarra sem miða að því að bæta heilsu, líðan og lífsgæði þjóða og þjóðfélagshópa - WHO, 1998.