Framkvæmd
Hraðar breytingar sem geta haft bein eða óbein, jákvæð og/neikvæð áhrif á heilsu og líðan fólks þýða að það að vera Heilsueflandi samfélag er langhlaup. Sumt er hægt að framkvæma fljótt - taka sprett, annað krefst meiri þolinmæði og aðfanga þar með talið tíma.
Sveitarfélög hafa sjálf frumkvæði að því að gerast Heilsueflandi samfélag og vinna markvisst, byggt á bestu stöðu þekkingar og reynslu, að því að skapa umhverfi og aðstæður sem stuðla að heilbrigðum lifnaðarháttum, heilsu og vellíðan íbúa á öllum aldri með mismunandi þarfir.
Bæjarstjóri og landlæknir, og stundum einnig heilsugæslan og aðrir hagaðilar, undirrita samstarfssamning um HSAM starfið. Samningurinn felur meðal annars í sér að sveitarfélagið skuldbindur sig til að:
- skipa þverfaglegan stýrihóp fyrir HSAM starfið sem knýr það áfram.
- skipa HSAM tengilið sveitarfélagsins sem leiðir starfið í heimabyggð.
- vinna markvisst að heilsu og vellíðan allra íbúa, í samræmi við meginmarkmið og leiðarljós HSAM, með lýðheilsuvísum og öðrum gögnum, gátlistum, vinnusvæðinu heilsueflandi.is o.fl.
Gátlistinn um Vellíðan með markvissu lýðheilsustarfi er rammi og leiðarvísi fyrir HSAM starfið. Gátlistann má skoða hér.
Sveitarfélögin eru eins ólík og þau eru mörg og þau sníða sér stakk eftir vexti hverju sinni. Embætti landlæknis styður HSAM starfið m.a. með árlegri útgáfu lýðheilsuvísa, vefkerfi og gátlistum, vinnustofum fyrir tengiliði o.fl. Starf Heilsueflandi leik-, grunn og framhaldsskóla, Heilsuefling á efri árum og Heilsueflandi vinnustaðir styðja einnig við HSAM starfið og öfugt.
Heilsueflandi samfélag er landsnet Íslands fyrir WHO Healthy Cities og mun taka virkan þátt í fasa VIII árin 2026-2030.
Ferlið í fimm skrefum
Þegar búið er að mynda stýrihóp og fá lykilaðila að borðinu:
Skref 1 - Stöðumat og þarfagreining
Taka stöðuna á heilsu og líðan, lifnaðarháttum og öðrum áhrifaþáttum heilbrigðis með lýðheilsuvísum, öðrum mælikvörðum og gögnum, nota HSAM gátlistana í kerfinu (umhverfi og aðstæður) og frekara íbúasamráði. Eru tilteknir hópar eða annað sem krefst sérstakrar athygli/við höfum áhyggjur af? Hvað er gott? Hvað má bæta?
Skref 2 - Stefnumótun: Framtíðarsýn og meginmarkmið
Með undirritun samnings um HSAM er sveitarfélagið þegar búið að marka sér stefnu um að vinna markvisst að heilsu og vellíðan allra íbúa. Hér er tækifæri fyrir öll sem að málum koma til að stilla saman strengi og ákveða hvert skal sameiginlega stefna. Í hvernig samfélagi viljum við búa?
Skref 3 - Aðgerðaáætlun/lýðheilsuáætlun
Setja fram raunhæfa áætlun þar sem er forgangsraðað í samræmi við stöðuna og þarfirnar (skref 1), stefnuna (skref 2), vilja og getu sveitarfélagsins. Hvað ætlum við að gera til að ná settu marki? Hvað er hægt að gera strax (,,low hanging fruit")? Hvað tekur lengri tíma?
Á hverju er þegar verið að taka í öðrum áætlunum? Er einhver hópur eða annað sem er að detta á milli?
Skref 4 - Innleiðing aðgerða
Aðgerðum er hrint í framkvæmd í samstarfi við viðeigandi aðila og þær aðlagaðar eftir þörfum.
Skref 5 - Mat á framvindu og umbætur
Framvinda er metin reglulega með gögnum, gátlistum og endurgjöf til að hámarka árangur og styðja við næsta skipulagshring.